Derelerimiz bulanık akıyor

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde debisi müsait hemen hemen tüm derelerimiz üzerinde kurulmasında son aşamaya gelinmiş, kimilerinde yapımına başlanmış olan çok sayıdaki Hidroelektrik Santralleri (HES)ne karşı çeşitli gösteriler yapılmaya başlandı. Vadilerine, derelerine saygıları gereği bunu yapan vatandaşların seslerine elbette kulak verilmelidir. Nitekim, derelerdeki görüntüler, vatandaşlarımızın kaygılarının çok da haksız olmadığını şimdiden gösteriyor. Çünkü derelerimiz, HES inşaatlarıyla bulanık akıyor artık...

Devlet Su işleri(DSİ) ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına başlanan HES’ler, bölgeye bir yandan istihdam sağlarken bir yandan da ekonomik anlamda da canlılık getirdi. “Hareket, berekettir” denir. Bu olmaya başladı. Nerden bakılırsa bir Hidroelektrik santrali inşaatının 5 yıl süreceği düşünülürse bölgede ki 167 hidrolik santralde binlerce işçinin istihdam edilmesi gündemde.

HES’ lere karşı bölgede özellikle Rize’deki vadilerde tepki sesleri yükselirken, Trabzon, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop ve Artvin’de HES’lere yönelik gösteriler yapılmıyor. Buradan sanki sadece Rize’nin vadilerinde derelerin çok sevildiği ve diğer illerde vadiler ve derelerin sevilmediği gibi bir sonuç elbette çıkaramayız. Ancak, Rize’de İkizdere veya Fındıklı ve Ardeşen’ deki sözde çevreci gösterilerinin, dereleri koruma mantığının ötesinde sanki yabancı ellerce organize edilen gösteriler haline dönüştüğü izlenimi ve algısı da mümkün gözüküyor.

Her yanda bir şantiye ve tabiî ki karadere, tüm bunca çalışmanın etkisiyle artık bulanık akıyor

Makine Mühendisi Coşkun, günümüzde Dünya’da 3 sektörün öneminin arttığını bunların da silah, enerji ve bilişim alanları olduğunu ifade ederken, “şimdi bu HES’ lere karşı çıkanların ne adına bunu yaptığına bakmak lazım. Doğaya en uygun ve çevreci enerji, su enerjisidir. Kaldı ki HES’ ler, suyun kontrollü akışını sağlayan, suyu terbiye den yatırımlardır. Ha şuna karşı çıkılabilir, evet çok önemli bir yatırım bu HES’ ler ve ama 30 yıllık ömrü olan böylesi yatırımlar, nasıl olur da 49 yıllığına kiralanır. Yap-işlet-devret modelinde bu yatırımlar, 3 yılda kendini amorti edebilen yatırımlardır. Buradan yola çıkılarak, siz bunu ucuza veriyorsunuz denir de karşı çıkılırsa bunu anlarım. Devlet, daha fazla kar etmelidir, bu kaynaklar bu kadar ucuza verilmemelidir denebilir ama çevreye zararmış, dereler kururmuş ya da dereler elimizden gidermiş kaygıları doğru değildir. Harşit vadisinin debisi, Türkiye’nin kinci verimli debisidir

Makine mühendisi Mustafa Coşkun, TV’den yapılan gösterileri izlediğini ve sadece güldüğünü ifade ederken, “günümüzde neyin ne kadar zararlı olup olmadığını vatandaşın öğrenmesi çok zor değil ki. Devir, iletişim devri. Bu aynı tip gösteriler, Karadeniz sahil yolunun yapımında da ortaya kondu. Onlara kalırsa karadenize bir çivi çakılması yanlış ama burada yaşayan insanların buradan işsizlik yüzünden göç ediyor olmaları anlaşılan pek umurlarında değil.Kimse kendini vadisini veya deresini karadenizin diğer vadilerinden daha fazla seviyormuş gibi gözükmesin, karadenizin her vadisinin insanı vadisinin kıymetini bilir. Sözde sevgiye karadenizin vadilerinin karnı tok. Karadeniz ilk kez böylesine yatırımlarla kendine geliyor. Gelmelidir. Bunu istemeyen odaklar vardır elbette ve kimin işine gelmezse karadenizin kalkınması, HES’lere karşı yapılan gösterilerin arkasında da onları aramak gerekir. Karadeniz de sulu tarım yok ki, sular değerlendirilirken sulama yapamayacağız korkumuz olsun. Zaten boşa akan suyumuzun zaptı rapt altına alınmasının kime ne zararı var ki?” diye soruyor.

Doğankent’te bir tek kişiden 1970’li yıllarda yapılmış ve halen üretimde olan Hidroelektrik santrallerine karşı olumsuzluk duymadım. Bir çok kez İkizdere’ye de gitmeme rağmen orada da HES ile ilgili bir şikayet duymadım. Araklı’da Toroslu da yapılan HES inşaatında da çalışan işçilerle konuştum, bu yatırımlar sayesinde iş bulduklarını, aşa kavuştuklarını ifade ettiler. Fakat, HES’lere karşı çıkanların kendi aralarında bile söylem birliğinin bulunmaması, kiminin HES’lere karşı Nükleer Enerji’yi alternatif gösterirken kimilerinin buna karşı çıkışı da kendi aralarında tezata düştüklerini ortaya koyuyor.

İlgili Bakanlar ne diyor

Enerji Bakanı Hilmi Güler, bir basın toplantısı yapıyor ve soruları almaya başlıyor. Bir bayan gazeteci aynen , “karadeniz’de bazı vatandaşlar derelere iniyorlarmış, sizin haberiniz var mı bu duruma ne diyeceksiniz?” bakan Güler, gülerek buna “bende Karadenizliyim, biliyorum” diyor ve HES’leri henüz tam olarak anlatamadıklarını ama anlatmaya çalışacaklarını söylüyor.

Çevre ve Orman Bakanı Veysel Eroğlu, "Hidroelektrik santral en çevreci bilinen santraldir. Bu suyu falan yemiyor. Suyun gücünden istifade ederek hidroelektrik enerji üretimi sağlıyoruz. Ülkemiz dışa bağımlı. Enerjimizi dışarıdan temin ediyoruz. Ne doğalgaz ne de petrol ülkemizde yok" dedi Yörenin turizm potansiyelinin HES'lerle daha da artacağını kaydeden Eroğlu, ''Dağlık ve ormanlık alanlarda göletler oluşmasıyla buralar turistik açıdan bambaşka olacak. HES'lerin elektrik üretiminin yanı sıra, tabiat açısından da olumlu faydaları olacak. Yer altı sularını besleyen HES'ler ormanlar açısından büyük nimettir'' dedi.

HES’lere karşı eylem yapanlar ne diyor;

HES’lere karşı tepkiler de şu ifadeler ön plana çıkarılıyor;

“Yöremizin HES planlaması açısından yeniden bu yaklaşımı dikkate alarak değerlendirilmesi göz ardı edilemeyecek önemli bir husustur.

Derelerimiz, vadilerimiz, havzalarımız, yamaç ve bellerimiz hoyrat bir enerji elde etme çılgınlığının, kısa zamanda elde edlebilir tatlı rantlar için ekolojik yapıyı, biyolojik çeşitliliği, flora ve faunayı umursamayan, sudaki yaşam için cansuyunu mahkeme kararlarının çekişmesine havale eden anlayışın tasallutu altında bırakılamaz.

Yörenin odaklanmaya başladığı turizmi, ormanlarımızla birlikte baltalamamak için, insanlarımızın İstanbul-Kadıköy meydanından, Rize Adliye Sarayı önünden, Hemşin"den, Senoz Deresi"nden, Fırtına"dan, Çağlayan Vadisi"nden ve İkizdere"den gösterdikleri tepki iyi anlaşılmalı, iyi okunmalı ve planlayanlarca yöre halkı ile birlikte gerçekleştirilebilecek karar süreçleri ile "enerji-çevre, enerji-turizm uzlaşı formülleri" bulunmaya çalışılmalıdır.

Yine Bir başka HES’e karşı olan grup, Rizeli dernekler başkanı Hasan Ekşi, “"İkizdereliler, Hemşinliler ve bölgenin bütün vadilerinde yaşayan insanlar olarak diyoruz ki; bu barajlar yapılırken çevreyi koruyalım. Mümkünse bu santral yapılmasın. Bugün atom enerjisinden faydalanılarak nükleer santral kurulabilir. Bugün termal ve termik santraller uygulanabilir. Bu vadilerin bu güzelliğinin, bu bitki örtüsünün bozulmaması gerekir. Nükleer santral bugün dünyanın her yerinde var. Gelişmiş ülkelerin tamamında var. Avrupa'da 50'ye yakın nükleer santral var. Amerika'da var. Bizde neden olmasın. Mademki teknik ve teknoloji gelişiyor, enerjide de darboğazdayız. O zaman santraller yapılsın. Ama derelerimiz bozulmasın. O yüzden diyoruz ki nükleer santraller yapılsın." diyor.

Merak edenler vardır diye şimdi Rize’deki Hidroelektrik santralleri projeleri ve yüklenicilerini ayrıntılı olarak bilgilerinize sunmak istedik;

Ayone Enerji Üretim Limited Şirketi Rize İli Gürpınar Regülatörü ve HES HES 24,24MWm/ 23,76 MWe
Atabey Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. Rize İli / Başköy Regülatörü ve HES Hidrolik 7,2 MWm/7 MWe
Yalınkaya Enerji Üretim Anonim Şirketi Rize İli Başköy Reg ve HES HES 14,78MWm/ 14,48 MWe
Hilal Enerji Üretim Sanayi Ve Ticaret A.Ş. Rize İli, Arı HES HES 37,96 MWm/34,75 Mwe
Zeki Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi Ve Ticaret A.Ş. Rize İli, Çatak Reg. ve HES Hidrolik 10,4 MWm/10 MWe
Bess Elektrik Üretim Sanayi ve Tic. A.Ş. Rize İli, Dereköy-Demirkapı HES HES 111,93 MWm/108,57 Mwe
Senerji Enerji Üretim A.Ş. Rize İli, İkizdere İlçesi Yokuşlu Kalkandere HES Projesi HES 32,3 MWm/31,3 Mwe 04
Senerji Enerji Üretim A.Ş. Rize İli, İkizdereİlçesi Cevizlik HES Projesi HES 103,7 MWm/100,6 MWe
Ayen Enerji A.Ş. Rize İli, İkizdereİlçesi Cevizlik HES Projesi HES 100 MWm/98 MWe
Fernas İnşaat Ltd. Şti. Rize İli, İkizdereİlçesi Cevizlik HES Projesi HES 101,69 MWm/99,65 MWe
Ser Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. Rize İli, İkizdereİlçesi Cevizlik HES Projesi HES 104,76 MWm/94,98 MWe
Laskar Enerji Üretim Pazarlama Sanayi Ltd. Şti. Rize İli, İncirli Regülatörü ve HES HES 22,20 MWm/19,98 MWe
Ortu Elektrik Üretim ve Ticaret Limited Şirketi Rize İli, Karaağaç Regülatörü ve HES HES 1,26 MWm/1,22 Mwe
Ersoy Enerji Ticaret ve Sanayi A.Ş. Rize İli, Kutulu Regülatörü ve HES HES 7,54MWm/6,786 Mwe
Şaraksel Elektrik Üretim Dağıtım Tic. ve San. A.Ş. Rize İli, Rize-OrtaköyReg. ve HES Projesi HES 16,64 MWm/16 MWe
Entek Enerji Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Rize İli, Şimşirli Regülatörü ve HES Projesi HES 3,65 MWm/3,576 Mwe
Yeşil Mavi Elektrik Üretim Ltd. Şti. Rize İli, Yeşilköy Regülatörü ve HES Projesi HES 3,09 MWm / 2,8 Mwe