Salı günü Sri Lanka’nın başkenti Kolombo’ya giden heyet, dünyanın en eski ve en büyük çay borsasını yerinde görerek işleyişi hakkında detaylı bilgiler aldı. Burada çeşitli kişi ve kuruluşlarla görüşmeler de yapan inceleme heyetinde Rize Milletvekili ve Ulusal Çay Konseyi Başkanı Ali Bayramoğlu ile Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan’ın yanı sıra, RTB Meclis Başkanı Resul Okumuş, Rize Ticaret Borsası eski Başkanı Dr.Hamit Vanlı, RTSO temsilcisi Mustafa Taşpınar, Çayeli Ziraat Odası Başkanı Mustafa Demirci, Ulusal Çay Konseyi Genel Sekreteri Deniz Varlı, Başbakanlık Ulusal Kalkınma Ajansı’ndan Av. Alaattin Özyürek, Ak Parti Rize İl Başkanı Hasan Karal, MHP Rize İl Başkanı Zeki Mayi ile Çay TV’den programcı Orhan Yazıcılar ve kameraman Hacı Ali Güney bulunuyor.
Sri Lanka Çay Üst Kurulu Başkanı Lalith Hettiarachchi, Kolombo Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı J.D.Bankaranayka, Kolombo Ticaret ve Sanayi Odası eski Başkanı ve Seylan Çay Ticareti Birliği Başkanı Avindra De Silva, Çay Satıcıları Birliği Başkanı Bryan Baptist, Küçük Çaycılar Birliği Başkanı Anıl Perera, Broker’lar Birliği Başkanı Yshan Fernando, Yaş Çay Üreticileri Birliği Başkanı G.Damita V.Perera ve Çay İhracatçıları Birliği Başkanı Jayanatha Keragala ile görüşmelerin ardından broker firmalarını ve iki adet çay fabrikası ile çay tarlalarını ziyaret eden heyet üyeleri, sistemin mükemmel işlediğini ve çay borsasının kurulmasını Türk çaycılığının çıkış noktası olarak gördüklerini ifade ettiler. Sri Lanka temaslarının çok verimli geçtiğini ve buradaki sistemi tüm yönleriyle yerinde gördüklerini belirten heyet üyeleri, “Türk çaycılığının kurtuluşu olarak bu sistemin mutlaka hayata geçirilmesi gerektiğini düşünüyoruz” şeklinde görüş bildirdiler.
Sri Lanka’daki temaslarını tamamlayarak Kalküta’ya hareket eden heyetin başkanı Ali Bayramoğlu, Sri Lanka’da çay borsasının bundan 120 yıl önce kurulduğunu ve ülkenin gayri safi milli hâsılasında çayın çok büyük bir gelir kalemi olduğunu belirterek, “30 yıldır iç savaş yaşanan bir ülke, bu sistem sayesinde dünya çay piyasalarındaki marka değerini kaybetmeden, piyasanın belirleyici aktörü olma özelliğini koruyabilmiştir. Dünyada bundan daha iyi bir sistem yok. Emtia borsası, hem müstahsili, hem sanayiciyi mutlu etmesinin yanında, kalitenin ve marka olabilmenin ön koşuludur” dedi.
Kalküta’ya gelir gelmez tüm heyetle birlikte Sri Lanka seyahatinin değerlendirmesini yapan Bayramoğlu, oluşan ortak kanaatleri şu şekilde sıraladı:
- Rize’nin geleceği ve mutlu toplum,
- Yerinde incelemelerin devam ettirilmesi,
- Toplumun bilgilendirilmesi,
a) Broker firmalarla Joint-Venture, arkasından yeni ortaklıklar oluşturulması ve tesislerin kıymetlenmesinin sağlanması,
b) Yeni pazarlar ve markalaşma, kalite,
c) Gürcistan çalışmaları,
Sri Lanka’nın başkenti Kolombo’da bulunan Colombo Tea Auction (Kolombo Çay Borsası)’nda işlemler şu şekilde yürüyor:
Satıştan 3 hafta önce çaylar broker firmanın deposuna gelir. Broker firma üç hafta boyunca numuneleri hazırlayarak tüm alıcılara gönderir ve numunelerin kataloglarını hazırlar. Yani, broker firmanın deposuna gelen çay 4 haftada satışa hazır hale geliyor; Auction(Borsa)’da açık artırma ile satışa çıkarılıyor. Satışı yapılan çayın ücreti en geç 7 gün içerisinde alıcı tarafından fabrika sahibine ödeniyor. Satışı müteakiben ayın 15’inde müstahsile parası ödenmek zorundadır. Bu durumda ortalama olarak, fabrika sahibi parasını 4 haftada, müstahsil ise 6-7 haftada almış oluyor.
Çay üst kurulunun belirleyip onayladığı hesaplama tekniğine göre fabrika sahibi hissesine düşen orandaki bedelini alıp, geri kalanını da müstahsillerine ödemek zorunda... Her ne kadar müstahsil ödemeleri takip eden ayın 15’ine kadar ödenmesi gerekiyor ise de birçok üretici firma kaliteli yaş yaprak alabilmek için çok daha erken ödeme yapmak durumunda kalıyor. Aynı şekilde işletme sermayesi sıkıntısı çeken fabrika sahiplerine de broker firmalar yaptıkları anlaşmalara göre %30’a kadar finansman desteği sağlayabiliyor.