Rize'de Kurban Bayramı Sonrası Yaş Çayda Kaos Kapıda!
Rize’de yaş çay sezonunun başlamasıyla birlikte üreticiyi ve sektörü tedirgin eden büyük bir kriz patlak verdi. ÇAYKUR ile nakliye kooperatifleri arasında yaşanan anlaşmazlık çözülemezse, bayram sonrasında alım yerlerinden çay çekilmemesi nedeniyle alım yerleri çay dolu olacağından yeni alımların yapılmaması kriziyle karşı karşıya kalacak.
Doğu Karadeniz’in en önemli geçim kaynaklarının başında gelen yaş çayda 2026 sezonunun hemen başında dev bir lojistik krizi baş gösterdi. Rize il genelinde yıllardır alım yerlerinden fabrikalara yaş çay taşımacılığını üstlenen motorlu taşıyıcılar kooperatifleri, yaş çay nakliyesi ile yükleme ekibi işlerinin birbirinden ayrılmasına ve yükleme ihalesine kısa bir süre kala ihaleye katılımlarının engellenecek şekilde madde konulduğu gerekçesiyle yapılan değişikliklere tepki göstererek ihalelere katılmadı. Şu ana kadar havaların soğuk gitmesi ve hasadın geç başlayıp yavaş ilerlemesi ile araya bayram tatilinin girecek olması krizi görünmez kılsa da, bayram sonrası yaklaşan yoğun hasat dönemi (izdiham) öncesi alarm zilleri çalıyor.
Krizin merkezinde, ÇAYKUR’un bu yıl nakliye ve yükleme işlerini birbirinden ayırması ve şartnameye son anda eklediği "özel faaliyet kodu" maddesi yer alıyor.
S.S. Rize 3 No'lu Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Başkanı Nuri Yanık, kooperatiflerin net bir duruş sergilediğini belirterek, önümüzdeki günlerde taşımacılık yapılamaması nedeniyle çayların alım yerlerinde kalmasıyla yaşanacak hiçbir olumsuzluğun sorumluluğunu kabul etmeyeceklerini kaydetti.
S.S. 35 Nolu Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Başkanı Salih Sarı ise ÇAYKUR’un geçmiş yıllarda iki ay önceden gönderdiği şartnameyi bu yıl ihaleye sadece iki gün kala açıkladığını belirterek duruma tepki gösterdi. Sarı, ÇAYKUR’un iştiraki ÇAYSAN’a bağlı olarak yeni kurulan "Tarımsal Çay Gıda Nakliye Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (TARIMSAN A.Ş.)" firmasını öne çıkarmak adına kooperatiflerin devre dışı bırakıldığını iddia ederek şunları söyledi: "Bugüne kadar 25 yıldır bu işi ÇAYKUR ile sorunsuz yürüttük. Ancak bu sene idari ve teknik şartnameye son dakika 'çay sektöründe yükleme boşaltma faaliyeti' ibaresi eklendi. Maliyeden ve NACE kodlarından araştırdık, böyle özel bir ibare yok. Bizim bu kodu faaliyet raporumuza eklememiz Ankara’dan, Ticaret Bakanlığı’ndan onay gerektirirken; yeni kurulan imtiyazlı şirket bunu ticaret odası kararıyla anında yapabiliyor. Bize adeta tuzak kurdular, elimizi kolumuzu bağladılar. Birilerine çıkar sağlamak için bizi devre dışı bıraktılar."
Kendilerine "İhaleyi biz alalım, işi yine siz yapın" şeklinde gayriresmi teklifler geldiğini de belirten Sarı, "Ben neden çeyrek asırdır kendi yaptığım işi şimdi aracı bir firma üzerinden yapayım? Bunu kabul etmedik" diyerek rest çekti. Sarı ayrıca, muhtarlar üzerinden işçi toplama sözü verilerek sürecin şeffaf olmayan yöntemlerle yürütüldüğünü, işe alım süreçlerinin hukuki ve adil olmadığını savundu.
Bayram sonrasında havaların ısınması ve hasadın zirve noktaya ulaşmasıyla birlikte alım yerleri kilitlenecek. ÇAYKUR’un bünyesinde her fabrikada yer alan 1 adet kamyon ile kamyon yetersizliği nedeniyle alım yerlerindeki çaylar fabrikalara taşınamayacak.Sıcak hava ve bekletilme nedeniyle yaş çayda "yanma" ve kızışma meydana gelecek. Alım yerleri boşaltılamadığı için üretici çayını satamayacak, özel sektörün insafına terk edilecek, kontenjan çilesi baş gösterecek.
ÇAYKUR ile kooperatifler arasındaki anlaşmazlık çözülmezse, Rize’de yaş çay sezonunun büyük bir krizle başlaması kaçınılmaz görünüyor. Üreticiler ve kooperatifler, yetkililerden hızlı bir çözüm bekliyor. Aksi takdirde, hem üreticiler hem de sektör çalışanları ciddi mağduriyetlerle karşı karşıya kalacak ve sorumlu olarak siyaset de bundan nasibini alacak.
